Câu hỏi:
Xin hỏi Luật Thiên Minh: Gia đình tôi hiện đang sử dụng một thửa đất đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, trong đó mục đích sử dụng đất được ghi nhận là đất trồng cây lâu năm. Nay, gia đình tôi muốn xây dựng nhà ở trên thửa đất này nhưng qua tìm hiểu quy hoạch sử dụng đất tại địa phương, tôi được biết khu đất vẫn được quy hoạch là đất trồng cây lâu năm nên chưa thể thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng sang đất ở. Tuy nhiên, tôi nghe nói nếu gia đình vẫn tự ý xây dựng nhà ở trên đất trồng cây lâu năm khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép thì không chỉ bị xử phạt hành chính mà còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Vậy thông tin này có đúng quy định pháp luật không? Trong trường hợp gia đình tôi tự ý xây nhà trên thửa đất nêu trên thì có thể phải chịu những hình thức xử lý nào? Xin cảm ơn!
Trả lời:
Khoản 1, Điều 5 Luật Đất đai 2024 quy định về nguyên tắc sử dụng đất như sau:
Điều 5. Nguyên tắc sử dụng đất
1. Đúng mục đích sử dụng đất.
Như vậy, theo quy định trên, pháp luật quy định người sử dụng đất phải sử dụng đất đúng mục đích.
Vì vậy, nếu mục đích sử dụng đất hiện tại của thửa đất là đất trồng cây lâu năm thì gia đình bạn chỉ được sử dụng đất để trồng cây lâu năm; nếu gia đình bạn sử dụng đất trồng cây lâu năm để xây nhà ở sẽ bị coi là hành vi sử dụng đất trái với quy định của pháp luật về sử dụng đất đai.

Điều 228 Bộ luật Hình sự hiện hành quy định về “Tội vi phạm các quy định về sử dụng đất đai” như sau:
Điều 228. Tội vi phạm các quy định về sử dụng đất đai
1. Người nào lấn chiếm đất, chuyển quyền sử dụng đất hoặc sử dụng đất trái với các quy định của pháp luật về quản lý và sử dụng đất đai, đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 500.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:
a) Có tổ chức;
b) Phạm tội 02 lần trở lên;
c) Tái phạm nguy hiểm.
3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.
Như vậy, một trong những hành vi có thể bị khởi tố về Tội vi phạm các quy định về sử dụng đất đai là hành vi sử dụng đất trái với quy định của pháp luật về sử dụng đất đai. Tuy nhiên, hành vi này chỉ bị xem xét khởi tố hình sự nếu đi kèm với tình tiết đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
Nếu gia đình bạn chưa từng bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi xây nhà trên đất nông nghiệp và cũng chưa từng bị kết án về tội vi phạm quy định về sử dụng đất đai thì việc xây nhà trên đất trồng cây lâu năm chưa thể bị khởi tố hình sự về tội danh này.
Tuy nhiên, bạn lưu ý, hành vi xây nhà trên đất trồng cây lâu năm vẫn là một hành vi vi phạm pháp luật và sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính, kèm theo bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là khôi phục nguyên trạng.