Cho người khác vay tiền, nhưng chây ì không trả, cho bạn hoặc người thân vay tiền nhưng chây ì không trả phải xử lý ra sao? Đây là một rủi ro pháp lý phổ biến trong giao dịch dân sự hàng ngày, đòi hỏi người cho vay phải nắm rõ các quy định pháp luật để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình. Tùy thuộc vào tính chất và hành vi của người vay, bạn có thể lựa chọn giải quyết theo con đường khởi kiện dân sự hoặc làm đơn tố giác tội phạm hình sự.
1. Phương án khởi kiện dân sự theo Bộ luật Dân sự 2015
Căn cứ từ Điều 463 đến Điều 471 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận mà bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn, bên vay phải hoàn trả đúng số lượng, chất lượng và trả lãi nếu có thỏa thuận. Khi bên vay chây ì, vi phạm nghĩa vụ trả nợ, phương án giải quyết đúng đắn nhất là nộp hồ sơ khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn (người vay) đang cư trú hoặc làm việc.
2. Xác định lãi suất, án phí và lệ phí khởi kiện
2.1 Xác định lãi suất để đòi:
Pháp luật bảo vệ quyền tính lãi của người cho vay đối với các khoản tiền chậm trả như sau:
- Lãi suất trong hạn: Do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay. Trường hợp có thỏa thuận trả lãi nhưng không xác định rõ mức lãi và có tranh chấp, lãi suất được tính bằng 10%/năm (50% của mức giới hạn 20%).
- Lãi chậm trả nợ gốc: Nếu vay có lãi mà đến hạn không trả, bên vay phải trả lãi trên nợ gốc quá hạn bằng 150% lãi suất vay theo hợp đồng tương ứng với thời gian chậm trả.
- Lãi chậm trả tiền lãi: Nếu vay không có lãi mà chậm trả, hoặc vay có lãi nhưng chậm thanh toán tiền lãi, người vay phải trả thêm tiền lãi chậm trả với mức 10%/năm trên số tiền chậm trả.
2.2 Xác định án phí và lệ phí Tòa án:
Khi nộp đơn khởi kiện, nguyên đơn phải nộp tiền tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm. Đối với tranh chấp dân sự có giá ngạch (đòi một số tiền cụ thể), án phí được tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá trị tài sản tranh chấp.
Ví dụ: Nếu bạn khởi kiện đòi lại số tiền nợ gốc là 200 triệu đồng. Mức án phí Tòa án áp dụng cho tranh chấp từ trên 6 triệu đến 400 triệu đồng là 5% giá trị tranh chấp. Do đó, tổng án phí dự tính là: 200.000.000 đ x 5% = 10.000.000 đồng. Khi nộp hồ sơ, bạn sẽ phải đóng mức tạm ứng án phí bằng 50% mức dự tính, tức là 5.000.000 đồng. Số tiền này sẽ được Tòa án tuyên buộc người thua kiện phải hoàn trả lại cho bạn khi kết thúc vụ án.
3. Thời hiệu khởi kiện và cách bắt đầu lại thời hiệu
Thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng vay là 03 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm (thường tính từ ngày đến hạn trả nợ mà bên vay không trả).
Trong trường hợp khoản nợ đã quá thời hiệu 03 năm, bạn vẫn có cách để bắt đầu lại thời hiệu khởi kiện căn cứ theo Điều 157 Bộ luật Dân sự 2015 nếu thu thập được bằng chứng chứng minh một trong các sự kiện sau:
- Bên vay đã thừa nhận một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ trả nợ (thông qua tin nhắn, email, giấy cam kết trả nợ mới).
- Bên vay thực hiện xong một phần nghĩa vụ (ví dụ: họ chuyển khoản trả trước 1 triệu đồng trong tổng số nợ).
- Các bên đã tự hòa giải với nhau.
Khi có một trong các hành vi này, thời hiệu khởi kiện 03 năm sẽ được tính lại từ đầu kể từ ngày tiếp theo sau ngày xảy ra sự kiện.
4. Hồ sơ và Mẫu đơn khởi kiện dân sự
Hồ sơ khởi kiện bao gồm:
- Đơn khởi kiện (theo mẫu).
- Bản sao công chứng Căn cước công dân của người khởi kiện.
- Tài liệu, chứng cứ vay mượn: Hợp đồng vay, giấy biên nhận tiền, sao kê chuyển khoản ngân hàng, tin nhắn xác nhận nợ.
- Giấy tờ xác nhận nơi cư trú hiện tại của người bị kiện.
Mẫu Đơn khởi kiện hợp đồng vay tài sản:
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
ĐƠN KHỞI KIỆN
Kính gửi: Tòa án nhân dân khu vực …. – Tỉnh/Thành phố
1. Người khởi kiện: [Họ và tên] – Sinh năm: ...
CCCD số: ... cấp ngày ... tại ...
Địa chỉ: ...
2. Người bị kiện: [Họ và tên] – Sinh năm: ...
CCCD số: ... cấp ngày ... tại ...
Địa chỉ: ...
Nội dung khởi kiện:
Vào ngày [Ngày/tháng/năm], tôi có cho ông/bà [Tên người vay] vay số tiền là [Số tiền] với thời hạn vay là [Số tháng] và lãi suất [Mức lãi suất]/tháng. Việc vay mượn được xác lập bằng [Giấy vay tiền/Giao dịch chuyển khoản]. Đến ngày [Ngày đến hạn], mặc dù tôi đã nhiều lần đôn đốc, yêu cầu trả nợ nhưng ông/bà [Tên người vay] vẫn cố tình chây ì không thực hiện nghĩa vụ.
Yêu cầu Tòa án giải quyết:
Buộc ông/bà [Tên người vay] phải thanh toán trả tôi tổng số tiền bao gồm:Nợ gốc: [Số tiền]Nợ lãi trong hạn và lãi chậm trả tính đến ngày xét xử sơ thẩm.
Kính đề nghị Tòa án xem xét và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho tôi.
Người khởi kiện
(Ký và ghi rõ họ tên)
5. Giải quyết theo thủ tục hình sự và Mẫu đơn tố giác
Trong trường hợp việc vay mượn không chỉ dừng lại ở vi phạm hợp đồng dân sự mà có dấu hiệu gian dối, bỏ trốn, bạn cần làm đơn tố giác ra cơ quan Công an cấp xã. Dấu hiệu định tội như sau:
- Tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản: Người vay có ý định chiếm đoạt tài sản ngay từ đầu. Họ sử dụng thủ đoạn gian dối (đưa ra thông tin giả mạo, giấy tờ thế chấp giả, dự án ma) để làm bạn tin tưởng và giao tiền.
- Tội Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản: Người vay ban đầu nhận tiền ngay tình thông qua hợp đồng vay hợp pháp. Tuy nhiên, sau khi có tiền, họ phát sinh ý định chiếm đoạt thể hiện qua các hành vi: dùng thủ đoạn gian dối để không trả; bỏ trốn khỏi nơi cư trú nhằm trốn tránh nghĩa vụ; sử dụng tiền vay vào mục đích bất hợp pháp (đánh bạc, buôn lậu) dẫn đến mất khả năng chi trả; hoặc đến hạn trả nợ, có điều kiện tài chính nhưng cố tình chây ì không trả.
Hồ sơ tố giác tội phạm bao gồm:
- Đơn tố giác tội phạm.Bản sao công chứng CCCD của người tố cáo.
- Toàn bộ bằng chứng giao dịch (giấy vay mượn, sao kê ngân hàng).
- Chứng cứ chứng minh hành vi lừa đảo hoặc lạm dụng tín nhiệm (ví dụ: bằng chứng người vay cung cấp thông tin giả, xác nhận của công an địa phương về việc người vay đã bỏ trốn).
Mẫu Đơn tố giác tội phạm:
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
ĐƠN TỐ GIÁC TỘI PHẠM
Kính gửi: Cơ quan Cảnh sát điều tra - Công an xã
Người tố giác: [Họ và tên] – CCCD số: ... – Điện thoại: ...
Địa chỉ: ...
Người bị tố giác: [Họ và tên] – CCCD số: ... – Điện thoại: ...
Địa chỉ: ...
Nội dung tố giác:
Trình bày chi tiết quá trình giao dịch, số tiền đã giao và thời điểm giao tiền. Chỉ rõ các hành vi cấu thành tội phạm của người bị tố giác (ví dụ: ngay sau khi nhận tiền, ông/bà A đã tắt điện thoại, bán nhà bỏ trốn khỏi địa phương, hoặc sử dụng giấy tờ giả để vay tiền). Hành vi này có dấu hiệu vi phạm tội [Lừa đảo / Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản] theo Bộ luật Hình sự.
Kính đề nghị Cơ quan Cảnh sát điều tra tiến hành xác minh, khởi tố vụ án hình sự để xử lý đối tượng theo pháp luật và thu hồi tài sản cho tôi.
Người tố giác (Ký và ghi rõ họ tên)
6. Ví dụ thực tế về xử lý tranh chấp hợp đồng vay tài sản
Vào tháng 01/2022, anh Hùng cho anh Bình (đồng nghiệp cũ) vay số tiền 200 triệu đồng để làm ăn, có viết giấy tay thỏa thuận thời hạn trả là tháng 01/2023 với mức lãi suất 1%/tháng. Đến hạn, anh Bình liên tục viện cớ công ty khó khăn để khất nợ. Đến tháng 05/2026, anh Hùng quyết định khởi kiện ra Tòa.Lúc này, thời hạn 03 năm khởi kiện tính từ ngày vi phạm (01/2023) đã trôi qua. Tuy nhiên, anh Hùng đã xuất trình được tin nhắn Zalo vào tháng 12/2025, trong đó anh Bình nhắn: "Em đang kẹt quá, anh cho em xin lỗi, nợ anh 200 triệu ra Tết em thu xếp trả dần". Nhờ tin nhắn thừa nhận nghĩa vụ này, thời hiệu khởi kiện của anh Hùng được bắt đầu tính lại từ đầu kể từ tháng 12/2025. Tòa án tiếp nhận hồ sơ, yêu cầu anh Hùng đóng 5 triệu đồng tạm ứng án phí và tiến hành xét xử, buộc anh Bình phải trả cả nợ gốc 200 triệu đồng và phần lãi suất chậm trả theo đúng quy định.
Trong trường hợp người vay tiền là người thân, bạn bè, anh em họ hàng, việc đưa nhau ra Tòa án hay cơ quan Công an sẽ làm sứt mẻ tình cảm nghiêm trọng. Do đó, trước khi dùng đến các biện pháp pháp lý cứng rắn, bạn nên nỗ lực hòa giải, tổ chức một buổi nói chuyện thẳng thắn, chân thành để tìm hiểu lý do thực sự khiến họ chưa thể trả nợ. Hãy linh hoạt đưa ra các phương án hỗ trợ như khoanh nợ, miễn giảm tiền lãi, hoặc chia nhỏ khoản gốc để họ trả góp hàng tháng. Sự thấu hiểu và cách xử lý khéo léo không chỉ giúp bạn duy trì được mối quan hệ gia đình, bạn bè mà còn gia tăng khả năng thu hồi lại tài sản một cách êm đẹp nhất.
✅ Công ty TNHH Luật Thiên Minh
🏛 Trụ sở chính: Số 10, ngõ 139/35, đường Tam Trinh, phường Vĩnh Tuy, Thành phố Hà Nội.
📞 Điện thoại: 0941.477.020 (Zalo/Line/Messenger)
📩 Email: info.luatthienminh@gmail.com
🌐 Website: luatthienminh.vn
